Gezellig samen een spel spelen, voordat ze verder gaan met de oorlog.
Even ontspannen nadat ze gisteren een schip tot zinken hebben gebracht.
Nog net tijd voor een spelletje kaarten voordat ze weer gaan bombarderen.
Hij moet een been missen, maar tijdens een spelletje vergeet hij dat misschien.
Pokerschuld meteen betalen, want morgen kun je definitief verloren hebben.
Als je een goede nazi moeder wilde worden, moest je ook kunnen schaken.
De Russische jeugd: zelfs tijdens een schietpauze nog willen winnen.
Er werd veel gevochten. En gespeeld.
Met 50 tot 70 miljoen dodelijke slachtoffers was de Tweede Wereldoorlog niet alleen verschrikkelijk, het was ook de oorlog waarin de meeste spellen werden gespeeld. Dat is niet zo vreemd als het lijkt. In de betrokken landen leefden de mensen in angst en onzekerheid. Wie gaat de oorlog winnen? Zullen we het overleven? Hebben we morgen nog een huis? En iets te eten?
Miljoenen mensen - burgers, soldaten, verpleegden, gevangenen en onderduikers - probeerden de stress te vergeten door het spelen van een spel. Samen met anderen of alleen. Een spel was snel te organiseren, overal, zowel binnen als buiten. En het was ook een gemakkelijke manier om de verveling te bestrijden.
De fabrikanten van spellen zagen daar wel omzet in. De oorlog was het gesprek van de dag, dus bedachten ze spellen die de oorlog als thema hadden. Uiteraard volgden ze daarbij de propaganda van hun overheid, die je te vriend moest houden.
In de aanloop van de oorlog, werd die in spellen - en ook legpuzzels - gepopulariseerd. Al spelend kon je zelf een held worden. Maar toen in 1939 de oorlog echt begon, en veel slachtoffers maakte, verlegden de fabrikanten het accent naar spellen over andere, vrolijke onderwerpen.
Spellen en puzzels weerspiegelen niet alleen de politieke maar ook de economische en sociale ontwikkelingen in die tijd. Bijvoorbeeld de schaarste die als gevolg van de oorlog ontstond. Een tekort aan voedsel maar ook aan materialen. Dat is de zien aan de spellen en puzzels, die kleiner werden en van slechtere kwaliteit. Om zoveel mogelijk energie en mankracht voor de oorlogsvoering in te kunnen zetten, werden de spellenfabrieken op een bepaald moment zelfs gesloten.
Wie geen spellen kon kopen, zoals gevangenen en onderduikers maar ook gewone burgers, ging die zelf maken. Met de beperkte middelen die beschikbaar waren. Hoe groot de behoefte aan spelen was, zien we aan de zelfgemaakte spellen van gevangenen in Duitse en Japanse kampen, waar niet mocht worden gespeeld. Men waagde zijn leven om te kunnen schaken, dammen of kaarten.
Deze kaartjes zijn door een Tsjechische gevangene in kamp Buchenwald gemaakt en zichtbaar intensief gebruikt. Bij gebrek aan karton zocht hij naar lege sigarettendoosjes van bewakers.
Weinig bekend is dat organisaties ook spellen gebruikten om krijgsgevangenen te helpen ontsnappen. In Duitse kampen ontvingen de krijgsgevangenen ogenschijnlijk gewone spellen, zoals speelkaarten, Monopoly, dam- en schaakspellen, waarin hulpmiddelen en informatie was verborgen waarmee ze uit hun kamp weg konden komen.
Dit is een nep dominosteen waarin een opgevouwen deel van een kaart met ontsnappingsroutes was verborgen.
Tijdens en vooral aan het einde van de oorlog zien we spellen en puzzels waarmee de vijanden belachelijk kunnen worden gemaakt.
Uiteraard wordt de bevrijding van de bezette landen ook met spellen en puzzels gevierd. Handel is handel, toch?
Is er een museum over spellen en puzzels uit de WO2 periode?
In de geschiedschrijving van de oorlog krijgen spellen en puzzels nauwelijks aandacht. Maar dat gaat veranderen. Er wordt gewerkt aan een speciaal museum: WW2GamesMuseum. Een museum waar je niet voor hoeft te reizen, want je kunt alles bekijken en lezen op je computer. Wanneer je maar wilt. In de taal van je keuze. Gratis en zonder reclame.
Met een slim systeem kun je snel vinden wat je wilt zien en weten. Elk object wordt professioneel gefotografeerd op je scherm getoond, tot en met de kleinste details. De informatie gaat over het object, hoe het gespeeld werd, waar en wanneer het is gemaakt, de historische achtergrond van het type spel en over wat er gebeurde in de wereld toen het spel werd geproduceerd.
Zo'n museum te realiseren is veel werk. Vrijwilligerswerk, waarvoor de Nederlandse stichting WW2GamesMuseum is opgericht. Zie voor meer informatie de pagina over de stichting.
Wil je vrijblijvend op de hoogte worden gehouden van de ontwikkeling en openingsdatum van het museum? Klik dan hier.